Malarstwo “Przysłowia flamandzkie” lub “Przysłowia holenderskie”. Niektóre techniki malowania Bosch – duże płótno i małe figurki, niezliczone sceny charakterystyczne dla wczesnych obrazów Bruegla, przedstawiające przypowieściowe obrazy na tematy flamandzkiego folkloru. Obraz z obrazem holenderskich przysłów – “encyklopedia wszelkiej ludzkiej mądrości zebranej pod czapką błazna” – zawiera ponad 100 scen-metafor, dzięki którym spryt ludzi drwi z próżności i głupoty wielu ludzkich przedsięwzięć.
Wielki intelektualista północnego renesansu, Erazm z Rotterdamu, w 1500 opublikował przysłowia, a także aforyzmy starożytnych filozofów, w swojej pierwszej książce, z dokładnie tym tytułem, Przysłów. W 1564 r. Rabelais w Gargantua i Pantagruel wcielił się w przysłowiową wyspę. Pomiędzy tymi datami, w 1559 roku, holenderski malarz Pieter Bruegel Starszy, Bruegel Muzhiksky, tworzy coś w rodzaju przysłowiowej wioski.
To zdjęcie nazywa się “przysłowie holenderskie”. Płótno jest małe, 117 x 164 cm, a na tak małej przestrzeni artysta zdołał umieścić ponad sto miniatur! Spróbujmy rozważyć przynajmniej niektóre wątki na małej reprodukcji. W lewym górnym rogu – patrz, na płytce okrągłe płaskie ciasta: dach pokryty jest ciastami – “raj głupców”! Poniżej na zboczu – łucznik “uruchamia drugą strzałkę, aby znaleźć pierwszą”.
Część dachu jest pozbawiona płytek – “dach ma skrzynkę”.
Poniżej po lewej jest mężczyzna w niebieskiej koszuli – “gryzące kolumny”. Niedaleko dama pęka na napalonym, smukłym dżentelmenie: “Może nawet przywiązać diabła do poduszki”. Powyżej tej sceny kobieta niosąca wiadro w jednej ręce, smutek w drugiej: “ma ogień w jednej ręce i wodę w drugiej”.
Poniżej po prawej – osoba próbuje zebrać łyżką coś wylewającego się z kotła: “ten, kto wylał owsiankę, nie odbierze całości”.
centrum kompozycji wyznawanej w cieniu: “wyznaje diabła”. W tym samym konfesjonale mężczyzna w czerwonej czapce “trzyma świecę dla diabła”. Także w centrum, jeszcze bliżej widza – kobieta w czerwonej sukience rzuca niebieski płaszcz przeciw ramieniu mężczyzny – oszukuje go. Na lewo od tej jasnej pary znajdują się dwie błystki: “jedna przędzona przędza, pozostałe gałązki”.
Mężczyzna w białej koszuli z łopatą: “zakopuje studnię po tym, jak cielę już się utopiło”.
Na prawo od tej miniatury stoi mężczyzna otoczony świniami. Jest zaangażowany w tak zwykłą rzecz – narusza ewangeliczne ostrzeżenie “nie rzucaj pereł przed świnie”. Na górze, na wieży – mężczyzna “rzuca piórami na wietrze”. Jego przyjaciel natychmiast “trzyma płaszcz na wietrze”. W oknie wieży jest kobieta – “patrzy na bociana”. Łódź w prawym górnym rogu ma przypominać przysłowie “łatwo pływać z wiatrem”.
A łódź z wioślarzem jest nieco niższa – przypomina przysłowie “trudno pływać pod strumieniem”.
Postacie miniatur, które tworzą obraz, wiszą między niebem a ziemią; wrzucać pieniądze do wody; biją głową o ścianę; ugryź żelazo; blokują światło dla siebie; siedzieć między dwoma krzesłami lub rozżarzonymi węglami; prowadzić się nawzajem za nos… Dandy w różowym płaszczu przeciwdeszczowym obraca globus na palcu – “świat kręci się na jego kciuku”! A u jego stóp – poszarpane na czworakach, próbując dostać się do podobnej piłki – “musisz się ukłonić, aby odnieść sukces”.
Zwróć uwagę – po lewej stronie obrazu ponownie widzimy tę samą piłkę, po prostu odwróconą do góry nogami: “świat jest do góry nogami”. A tyłek postaci w czerwonej koszuli wisi nad tym symbolem globu: “spełnia potrzebę pokoju” … Tak przy okazji, skład całego obrazu jest zbudowany: poszczególne miniatury są połączone nie tylko mechanicznie,
Biorąc pod uwagę postacie, odszyfrowanie szyfru, nagle rozumiesz znaczenie tego złożonego obrazu. Okazuje się, że Bruegel w holenderskim Przysłowie nie jest banalnym kolekcjonerem przysłów. A jego praca nie jest rozrywką dla znudzonego próżniaka. I budowanie. Łatwo zauważyć, że większość przysłów, nawet tych, które przyszły do mojej recenzji, jest tendencyjna, potępiają głupie, niemoralne zachowanie.
To tutaj znaczenie parowania na obrazie globu staje się jasne – w normalnej i odwróconej formie. Świat obrazu to odwrócony świat, w którym straszna rzeczywistość była taka, że rzeczywistość nie powinna być.